بيماري آلزهايمر يك بيماري مخربي است كه به سرعت به يكي از معضلات عمده بهداشتي در جهان تبديل خواهد‌‌ شد. در حال حاضر قريب به        نفر دردنيا به بيماري آلزهايمر مبتلا هستند. هرچند اين بيماري درزن ومرد ديده مي‌شود، اما درزنان شايعتر است. همچنين احتمال اينكه يك زن از بيمار مبتلا به آلزهايمر مراقبت كند بيشتر است. تحقيقات براي يافتن علت بيماري با جديت در حال انجام است ويك روز هدف نهايي يافتن درمان قطعي ويا پيشگيري از بيماري تحقق پيدا خواهد نمود.اگر ديديد كه يكي از نزديكان شما به آلزهايمر مبتلا است، جلب كمك از ديگران حائز اهميت مي‌باشد. جلب حمايت و كمك درزندگي فرد مزبور تفاوت بارزي برجاي مي‌گذارد.

زنان وبيماري آلزهايمر : يك موضوع عمده بهداشتي براي قرن آينده

بدلايلي كه هنوز روشن نشده است، زنان بيشتر از مردان به آلزهايمر مبتلا مي‌شوند. يكي از دلايل عمده آن است كه زنان بطور متوسط بيشتر از مردان عمر مي‌كند و همزمان با افزايش سن، شيوع آلزهايمر نيزبيشتر مي‌شود. گفته مي‌شود كه ممكن است در دوران يائسگي به علت كاهش هورمون استروژن، زمينه بروز آلزهايمر فراهم گردد. اما اين مطلب تأكيد نشده است. تحقيقاتي بسياري لازم است تا نشان دهد آيا تجويز استروژن، درمان موثري براي آلزهايمر مي‌باشد يا خير؟    يقينأ زنان اعم از همسران، دختران و عروسان، بخش عمده‌اي از بيماران مبتلا به آلزهايمر را تشكيل  مي‌دهند.

علائم هشداردهنده شايع بيماري آلزهايمر

علائم زير تا حدودي مي‌تواند بروز آلزهايمر را به ما هشداردهد : 1 ـ فقدان حافظه نزديك كه در انجام شغل روزمره ايجاد اختلال نمايد.   بسيار معمول است كه گهگاه وظايف محوله، اسامي همكاران، شماره تلفن محيط كار فراموش شده.و مجددا پس از مدت كوتاهي به ياد آورده شود. افراد مبتلا به دمانس مانند آلزهايمر  بيشتر از معمول به فراموشي دچار شده و بعدأ نيز به ياد نمي‌آورند. 2 ـ اختلال در انجام وظايف معمول     افراد بسيار پرمشغله از لحظه‌اي  به لحظه ديگر ممكن است دچار عدم تمركز شده بطوريكه مثلأ هويج را در اجاق گاز گذاشته و هنگام اتمام غذا آنرا به ياد آورند. بيمار آلزهايمري كه بتواند غذا بپزد ممكن است نه تنها فراموش كند كه غذا را بكشد. بلكه فراموش نمايد كه اصلأ غذا پخته است .  3 ـ اختلال در تكلم    هركسي ممكن است گاهي هنگام تكلم دريافتن لغات صحيح دچار اشكال بشود اما بيمار مبتلا به آلزهايمر ممكن است لغات ساده رانيز فراموش كند ويا آن را با لغات اشتباهي جايگزين نمايد، بطوريكه جملاتي را كاملأ غير مفهوم بيان كند.4 ـ اختلال جهت‌يابي در زمان ومكان    طبيعي است اگر لحظه‌اي و بطور موقتي روزهاي هفته ويا نام مكاني را  فراموش نمائيم، اما بيماران آلزهايمري در خيابان محل خودگم مي‌شوند، نميدانند كجا هستند، چگونه به آن خيابان آمده‌اند و چگونه بايد به منزل خود بازگردند. 5 ـ اختلال در قضاوت    براي بسياري از افراد كه در كاري غرق شده‌اند ممكن است لحظه‌اي فراموش كنند كه بچه آنها در منزل تنها مانده است. بيمار آلزهايمري بطور كل ازياد خواهد برد كه اصلأ بچه‌اي دارد كه مي‌بايست از او مراقبت كند. 6 ـ اختلال در تفكر انتزاعي    حفظ وضعيت تعادل مالي دردسته چك شخصي، هنگامي كه كار كمي پيچيده شده است ممكن است با اشكال روبرو گردد. بيمار مبتلا به آلزهايمر ممكن است اساسأ شماره حساب جاري خود را فراموش كند و نداند كه با آنها چه بايد انجام دهد.7 ـ جابجا گذاشتن اشياء   هركس ممكن است محل كيف پول يا كليد ماشين خود را موقتأ فراموش كند كه كجا گذاشته است. بيمار آلزهايمري اشياءرا در محل نامناسب قرار مي‌دهد، آهن را در فريزر و يا ساعت مچي را در جا‌‌ شكري مي‌گذارد.8 ـ  اختلال در رفتار وشخصيت    معمولأبا افزايش سن، شخصيت دستخوش تغييرميشود، اما شخصيت بيمار آلزهايمري كاملأ تغييركرده دچار يك حالت سردگمي، بدبيني وترس مي‌شود. رفتار بيمار دچار تغيير شده وحالت خلقي بدون هيچ دليلي نوسان پيدا مي‌كنند (ازحالت آرامش به‌گريه‌وعصبانيت تغيير مي‌يابد.) 9 ـ فقدان خلاقيت      طبيعي است كه افراد از انجام كارهاي روزمره خانه ، فعاليتهاي روزمره شغلي و تعهدات اجتماعي احساس خستگي كنند اما بيشتر آنها وضعيت خلاقيت خود را دوباره باز مي‌يابند. بيماران آلزهايمري ممكن است خيلي فرسوده شده و براي انجام كارهاي روزمره  نيازمند نشانه‌ها و يا فشارهاي خارجي باشند.

فشاري كه مراقبين بيماران مبتلا به آلزهايمر متحمل مي‌شوند

احتمالأ بيشتر از ساير بيماريها، آلزهايمر بر مراقبين بيماران،  فشار رواني وارد مي‌سازد. مراقبين و اعضاء خانواده انرژي ووقت زيادي را صرف اين بيماران مي‌كنند. اگر مراقب اصلي بيمار، زن باشد نقش وي درمراقبت از بيمار، بيشتر هنگامي آغاز مي‌شود كه احتملأ وي در دوران يائسگي ويا دوره پس از آن بسر مي‌برد كه معمولأ در اين دوران خود وي به توجه و مراقبت‌هاي بهداشتي بيشتري نياز دارد. بعلت انجام وظايف مراقبت،  مراقب لحظاتي دچار فشار وتنش عصبي مي‌شود كه مي‌تواند براي سلامت رواني و جسماني مراقب مخاطره انگيز باشد. غالبأ مراقبين بيماران به نياز‌هاي خود آگاهي لازم را ندارند و از انجام اقداماتي براي حفظ سلامت خود غافل مي‌مانند، از اين رو مراقبين بيماران آلزهايمر را قربانيان مخفي و يا رديف دوم اين بيماري معرفي كرده‌اند.

10 ـ علائم ناشي از فشار مراقبت

فشار رواني زياد مي‌تواند به مراقب وبيماري كه او از وي مراقبت مي‌كند مضر باشد.  نشان‌هاي زير كه ممكن است توامأ ومكرر تجربه شود مي‌تواند به مشكلات بهداشتي جدي منجر گردد. سعي كنيد نشانه‌هاي فشار رواني را درخود تشخيص دهيد. 1 . انكار بيماري و اثرات آن برشخصي كه به بيماري آلزهايمر مبتلا شده است. بعنوان مثال بيان اين جمله “‌من مي‌دانم كه مادرم درحال بهتر شدن است.” حاكي از وجود انكار بيماري است. 2 . خشم بربيمار وديگران كه هيچ درمان موثري وجود ندارد و اينكه سايرين نمي فهمند كه به آنها چه مي‌گذرد. مثلأ مراقب مي‌گويد:“ اگر يكبار ديگر سوال كند فرياد خواهم زد ”3 . انزواي اجتماعي ازدوستان و ساير فعاليت‌هاي  لذت بخش. مثلأ مراقب مي‌گويد : “ ديگه براي من مهم نيست كه همسايه‌ها با هم دوره دارند. ”4 . اضطراب از مقابله با يك روز ديگر و اينكه چه    آينده اي در انتظار بيمار و خانواده است. ‌مراقب :“ چه خواهد شد اگر بيمار بيش از آنكه من بتوانم تأمين كنم نياز داشته باشد.”5 . افسردگي باعث شكست روحيه شده و توانايي مراقب براي مدارا با استرس را كاهش مي‌دهد. مراقب : “ ديگه بيش از اين براي من مهم نيست ” 6 . انجام وظايف روزمره را بطور كامل غير ممكن مي‌سازد. مراقب : “ خسته تر از آن هستم كه بتوانم اين كار را انجام دهم ”7 . بي خوابي، باعث بروز نگراني‌ها و مشكلات پايان ناپذيد مي‌گردد.مراقب : “ چه خواهد شد اگر از منزل خارج شود يا بيفتد و يا به خودش صدمه بزند. ”  8 . تحريك‌پذيري، به برخوردي هيجاني وواكنش‌هاي منفي منجر مي‌گردد.  مراقب : “ تنهايم بگذار ! ”9 . فقدان تمركز باعث اختلال در انجام وظايف روزمره و عادي مي‌شود.مراقب : “ خيلي گرفتارم و فراموش كردم كه قرار ملاقات داريم ”10 . مشكلات بهداشتي .  . . . . .مراقب : “ آخرين دفعه‌اي كه احساس خوبي داشتم يادم نمي‌آيد.”   اگر شما چندتا از موارد فوق را تجربه كرده‌ايد، بايك روانپزشك مشورت كرده وبراي كمك به خود و كنترل فشار‌هاي رواني مراحل زير را بكار گيريد.

8اقدام براي كمك به خود و كاهش فشار رواني مراقبين

هيچ جايي براي انكار نيست كه مراقبت از بيمار مبتلا  به آلزهايمر يك مسئوليت پرفشاري است. اما راههايي براي كنترل استرس و نيز حصول اطمينان از حفظ سلامت رواني و جسماني مراقب وجود دارد.1 . هرچه زودتر تشخيص بيمار را روشن كنيد.   علايم بيماري آلزهايمر به تدريج آغاز مي‌گردد و اگر بيمار از نظر جسماني سالم باشد به سهولت امكان غفلت از رفتارهاي غيرعادي و يا استناد آن به ساير عوامل وجود دارد. اگر علائم هشدار دهنده آلزهايمر را دريكي از نزديكان خود مشاهده نموديد، هر چه زودتر با يك روانپزشك مشورت كنيد.2 . منابع كمكي قابل دسترس را شناسايي كنيد    براي حفظ سلامتي خود و نيز بيماري كه از اومراقبت مي‌كنيد، با منابع حمايتي دردسترس در جامعه خود آشنا شويد. تشكيل انجمن حمايت ازبيماران آلزهايمر وبرقراري ارتباط با آن، برقراري ارتباط با سازمان بهزيستي از ان جمله است.3 . كمك بگيريد .   اگر بخواهيد تمام كارها را خودتان انجام دهيد دچار فرسودگي مي‌شويد. حمايت خانواده، دوستان وسازمانهاي اجتماعي از جمله منابع حمايتي هستند. ملاقات با گروهاي حمايتي و استفاده از خطوط تلفن مشاوره از منابع خوب اطمينان بخش مي‌باشند.4 . ازخود مراقبت كنيد   غالبأ مراقبين تمامي سرمايه‌هاي خود را فداي بيمار خود نموده واز رسيدگي به نياز‌هاي خود غفلت مي‌كنند. به خود توجه كنيد. مواظب رژيم غدايي، وورزش خود باشيد و به اندازه كافي استراحت كنيد. وقتي را براي خريد كردن، سينما رفتن و يا به ديدار يك دوست رفتن اختصاص دهيد.   5 . تغييراتي را كه رخ مي‌دهند قبول كنيد.   افراد مبتلا به آلزهايمر تغيير مي‌كنند و معمولأ نياز مراقبتي آنها فراتر از آن چيزي است كه شما درمنزل فراهم مي‌كنيد. تفحص در مورد امكان مراقبتي در دسترس، مي‌بايست انتقال بيمار را آسان تر نمايد.6 . برنامه ريزي قانوني ومالي لازمه را انجام دهيد.   با يك وكيل در مورد وكالت، ارث، مراقبت‌هاي طبي آتي، وضعيت سكونت و ساير موضوعات كليدي ديگر بحث نماييد. برنامه ريزي به موقع، از فشارهاي رواني بعدي مي‌كاهد.7 . واقع بين باشيد    تا هنگام كشف درمان اين بيماري، پيشرونده بودن آن اجتناب ناپذير است. مراقبتي كه شما فراهم مي‌كنيد در امنيت، راحتي، بهداشت و بهبودي بيماراثرمهمي برجا مي‌گذارد. مد نظرداشته باشيد كه نه شما و نه بيمار قادر به كنترل شرايط ورفتارهايي كه بوقوع خواهند پيوست، نيستيد.8        . به خود اعتبار قائل شويد نه اينكه احساس گناه كنيد.   شما تنها يك انسان هستيد. گاهگاهي ممكن است شما صبرتان را از دست بدهيد و قادر نباشيد تمامي مراقبت هايي كه مي‌خواهيد فراهم كنيد. به ياد داشته باشيد شما بهترين كاري را كه مي‌توانيد، انجام مي‌دهيد. پس به خود اعتبار قايل شويد.

زنان دلايلي براي اميد دارند

درمانهاي جاري اميد را نويد مي‌دهد درمانهاي دارويي از طريق پزشك بيمار قابل دسترسي مي‌باشند. اين درمانها مي‌توانند بطور موقتي علائم و رفتارهاي مربوط به آلزهايمر را تسكين دهند. مطالعات اخير داروهاي ضدالتهاب غير استروئيدي و نيز ويتامينE را كه ممكن است جنبه حفاظتي براي سلولهاي مغزي داشته باشند نشان مي‌دهد. برخي از مطالعات اوليه نشان داده اند كه ساير درمانها مانند تجويز استروژن ممكن است شروع علائم بيماري رابه تأخير بياندازد( تحقيقات اخير اثر بخشي استروژن در درمان آلزهايمر را نكرده است-م).   منافع اين درمانها آن است كه دردسترس مي‌باشند يا عوارض آنها شناخته شده و قابل درمان مي‌باشند ونيز داراي منافع بهداشتي ديگري براي زنان مي‌باشد. داروهاي استروژني باعث تسكين علائم يائسگي مانند  گر گرفتگي، تعريق شبانه و نيز كاهش خطر پوكي استخوان و بيماري قلبي مي‌‌شوند. بهر حال تحقيقات بيشتري نياز است انجام شود تا اثربخشي اين درمانها برآلزهايمر را نشان دهد. ( در حال حاضر داروها يي كه با افزايش فعاليت سيستم كلينرژيك مغز بيمار اثرات مفيد درماني خود را به اثبات رسانده اند و از آن جمله مي توان از ريواستيگمين، دانپزيل و گالانتامين نام برد كه در ايران نيز موجود مي باشند-م).

موسسه ملي بهداشت ـ خلاقيت بهداشتي زنان

اين مطالعه به منظور توسعه افقهاي دانش مربوطه به درمان و پيشگيري از بيماريهاي شايع زنان مانند آلزهايمر، بيماري قلبي، كانسر پستان، كانسر كولوركتال و پوكي استخوان كه بعضأ منحصر به زنان مي‌باشد، انجام مي‌گيرد. شناخت ودرك درست تري از اين بيماري  درمان موثري را كه قادر به ارتقاء كيفيت زندگي زنان باشد به ارمغان خواهد آورد.