كاهش حافظه وبروزتغييراتي درخلق ورفتار، علائمي هستند كه ميتوانند نشانه وجود آلزهايمردرشما ويا دريكي ازاعضاء خانواده باشد. اگر شاهد چنين علائمي بوديد، بسيار مهم است كه به دلايل زيردر پي يافتن تشخيص بيماري باشيد:ـ عوامل بسياري ميتوانند باعث بروز زوال عقل شده و قواي هوشي را به حدي كم كنند كه با انجام وظايف عادي روزانه تداخل نمايند. دمانسهاي ناشي از افسردگي، تداخل دارويي وكم كاري غده تيروئيد اگر به موقع تشخيص داده شوند، قابل برگشت ميباشند.ـ از ساير علل ميتوان بيماريهاي پاركينسون، هانتينگتون، بيماري پيك وسكتههاي معزي رانام برد. آلزهايمر شايعترين علت زوال عقل است. به منظور دستيابي به خدمات مراقبتي و درماني مناسب بسيارحائز اهميت است كه علت درست بيماري تشخيص داده شود.ـ براي فرد مبتلا به آلزهايمر اگر تشخيص زودرس داده شود امكان افزايش كيفيت زندگي وبه حداكثر رسانيدن آن وجود دارد. همچنين اضطراب ناشي ازاين سردرگمي كه “ چه مشكلي در من وجود دارد؟ ” از بين خواهد رفت.ـ تشخيص زودرس فرصت كافي براي برنامه ريزي آينده را فراهم خواهد نمود مراقبت از بيمار، مديريت وضعيت زندگي و امور مالي ونيز مسائل قانوني، مواردي هستند كه ميتوان به آنها پرداخت.ـ بيماري آلزهايمر ممكن است در دهه چهارم و پنجم عمر نيز فرد را مبتلا سازد. نوع “ زودرس ” آلزهايمر، برنامه ريزي ويژهاي را براي بيمار وخانواده طلب مي كند..ـ تشخيص بيماري شما را قادر ميسازد تا تاريخچه پزشكي آلزهايمر درخانواده را ترسيم نماييد. اين بروشور شما را با مراحل تشخيص بيماري آلزهايمر ونقش خانواده درفرايند آن راهنمايي ميكند
فرآيند تشخيص
هيچ تست تشخيصي معيني براي يافتن فرد مبتلا به بيماري آلزهايمر وجود ندارد.تشخيص آلزهايمر با مروي كامل بر جزئيات تاريخچه پزشكي فرد ونتايج ديگر آزمايشات مانند معاينه كامل سيستم اعصاب وساير اعضاء بيمار وانجام تستهاي آزمايشگاهي بدست ميآيد.هنگاميكه كليه اقدامات فوق انجام گرديد ميتوان به يك تشخيص “ احتمالي ” آلزهايمر دست يافت. با اين روش پزشكان ميتوانند با دقت 80 ـ 90 درصد به تشخيص آلزهايمر دست پيدا كنند. روند تشخيص بيمار ميتواند توسط پزشك خانواده هدايت شود ويا يك تيم تشخيص شامل روانپزشك، متخصص مغز واعصاب، روانشناس، پزشك عمومي وپرستار آن را به سرانجام رساند.انجام اقدامات تشخيصي معمولأ بيش از يك روز طول ميكشد ومعمولأ بصورت سرپايي انجام ميشود. ممكن است حتي لازم باشد كه بيمار به چندين درمانگاه سرپايي ويا مراكز تخصصي آلزهايمر مراجعه كند. مراحل تشخيص شامل موارد زير است:
1 ـ تعيين تاريخچه پزشكي
بيمار وخانواده وي مورد مصاحبه قرار ميگيرند تا اطلاعاتي درزمينه عملكرد روزانه بيمار، وضعيت جاري رواني وجسماني وي وتاريخچه پزشكي خانواده كسب گردد.
2 ـ ارزيابي وضعيت رواني
ضمن ارزيابي وضعيت رواني، توانايي بيمار درزمينه تشخيص مكان، زمان به يادآوري، درك، انجام كارهاي ساده رياضي مورد بررسي قرارميگيرد. ممكن است از بيمار سؤال شود: امسال چه سالي است؟ امروز چه روزي از هفته است ؟ نام رئيس جمهوري فعلي چيست؟ همچنين از بيمار خواسته شود كه فعاليتهاي ذهني زير را انجام دهد مانند هجي كردن يك لغت از آخر به اول، نوشتن يك جمله وترسيم يك شكل.هنگاميكه كليه آزمونها به پايان رسيد، پزشك قادر خواهد بود كه با توجه به ميزان تحصيلات وشغل بيمار از عملكرد كلي وي قضاوت باليني بدست آورد.
3 ـ معاينه جسماني
درمعاينه جسماني بيمار، وضعيت تغذيه، نبض و فشار خون بيمار اندازهگيري ميشود. همچنين وضعيت قلبي، ريوي، كبدي، كليه، تيروئيد و تصلب شرائين بيمار بررسي ميشود. برخي بيماريهاي مربوط به اين دستگاهها علائمي شبيه به زواي عقل ميدهند.
4 ـ معاينه سيستم اعصاب
متخصص مغزواعصاب سيستم اعصاب بيمار را براي بيماريهايي كه ممكن است باعث دمانس شوند مورد معاينه وبررسي قرار ميدهد. سابقه قبلي سكته مغزي، بيماري پاركينسون، هيدروسفالي ( تجمع مايع درمغز )، غده مغزوساير بيماريهايي كه حافظه بيمار وقدرت تفكر اورا دستخوش تغيير ميكنند مورد بررسي قرار ميگيرنند. سلامت مغز با بررسي وضعيت تعادل، قواي عضلاني، حركات چشمها، تكلم وحس بيمار ارزيابي ميشود. براي مثال پزشك با زدن چكش معاينه روي زانوي بيمار وضعيت واكنشهاي اعصاب محيطي را چك ميكند وحس دستها، پاها و نيز با گوش كردن وضعيت تكلم بيمار را ارزيابي ميكند.
5 ـ تستهاي آزمايشگاهي
پزشك بادرخواست تعدادي از آزمايشات سعي دارد ساير علل بيماري دمانس بجز آلزهايمررا كنار گذارد. بدين منظور شمارش گلبولهاي سفيد وآزمايشات شيمي خون براي تشخيص كم خوني، عفونت، بيماري ديابت ( قند خون بالا) و بيماريهاي كليوي، كبدي را درخواست ميكند. سطح ويتامين B12 واسيد فوليك اندازهگيري ميشود، كمبود آنها ميتواند باعث دمانس گردد. وضعيت كار تيروئيد نيز با آزمايش خون اندازهگيري ميشود چرا كه اختلال كاركد آن ميتواند باعث بروز علائمي شبيه دمانس گردد.انجام نوار قلبي و مغزي نيز ميتواند جزو درخواست پزشك براي تشخيص اختلال دركار كردهاي قلب ومغز باشد. گاهي اوقات با اختلال مختصر كاركرد مغز بصورت تشنج طولاني ويا خفيف باعث بروز حالاتي شبيه به گيجي در فرد ميشود. سيتي اسكن مغز نيز انجام ميشود. اين كار براي تشخيص تومور، خونريزي مغزي، هيدروسفالي، سكته معزي انجام ميشود. درهمين راستا ممكن است MRI( كه يكي ديگر از روشهاي تصوير سازي ازمغز است ) انجام شود. انجام روشهاي ديگر تصوير سازي معز مانند SPECT كه وضعيت كار كرد مغز وخونگيري آن را نشان ميدهد نيز ممكن است جزو درخواستهاي پزشك باشد.
6 ـ ارزيابي روانپزشكي، روانشناسي وساير موارد
بررسيهاي روانپزشكي ميتواند ساير علل رواني مانند افسردگي را كه ميتواند علائمي شبيه آلزهايمرايجاد كند را كنار گذارد. آزمونهاي روانشناسي براي بررسي وضعيت حافظه، منطق، نوشتن، تعادل حركتي ـ بينايي و توانايي بيان عقايد انجام ميگيرد. اين آزمونها ممكن است چند ساعت به طول انجامد وعلاوه برانجام آزمونهاي نوشتاري شامل مصاحبه با روانشناس نيز ميگردد. اين آزمونها اطلاعات دقيقتري نسبت به بررسي وضعيت رواني با مصاحبه بدست ميدهد.مشاهدات پرستاري، كاردرماني، توانبخشي و فيزيوتراپي نيز ميتواند درقضاوت نهايي درعملكرد وضعيت حافظه، منطق، زبان، قضاوت و انجام فعاليتهاي روزانه بيمار موثر وكمك كننده باشد.
تعيين تشخيص
هنگاميكه آزمايشات به پايان رسيد، پزشك بيمار وياتيم درماني نتايج كليه اقدامات تشخيصي انجام شده را براي تعيين تشخيص مرور مي نمايد. اگر نتايج با بيماري آلزهايمر مطابقت نمايند تشخيص “ آلزهايمراحتمالي” و يا “ دمانس از نوع آلزهايمر ” گذاشته ميشود. اگر علائم و ياقتهها با آلزهايمر مطابقت ننمايد وعلت ديگري نيز براي دمانس بيمار تعيين نگردد، دراين صورت تشخيص “ آلزهايمر ممكن” گذاشته ميشود. هرچند تا كنون محققين پيشرفتهاي قابل ملاحظهاي درآزمونهاي تشخيص بدست آوردهاند.اما تنها راه تاييد قطعي آلزهايمر، نمونه برداري از مغز بيمار است.
نقش خانواده درتعيين تشخيص
هرچند كه برخي بيماران مبتلابه آلزهايمر خود اقدامات مربوط به تشخيص ودرمان را آغاز ميكنند. اما دربيشتر مواقع اين به ساير اعضاء خانواده بستگي دارد، تا پزشك بيمار را مطلع سازنند.در اينجا نكاتي خاطر نشان ميگردد تا به شما دربردن بيمار به پزشك براي آغاز ارزيابيهاي اوليه كمك كند:ـ براي بيمار وقت ملاقات با پزشك تعيين كنيد.ـ براي بردن بيمار به نزد پزشك به وي كمك كنيد.ـ با مطالعه اين بروشور بهعنوان عضو خانواده بيمار آشنايي بهتري با فرايند تشخيص واقدامات ضروري براي رسيدن به تشخيص نهايي بدست آوريد.ـ با انجمن آلزهايمر ( در صورت وجود) تماس حاصل نماييد.ـ درانجام فرايند تشخيص اگر بيمار درانجام اقدامات مربوطه احساس ناراحتي ميكند با وي دركليه مراحل همراهي كنيد.در روز ملاقت با پزشك كليه ملزومات بيمار از جمله عينك، سمعك، لوازمي كه به راه رفتن او كمك ميكند، فهرست كاملي از داروهاي بيمار وساير لوازم شخصي وي را به همراه داشته باشيد. مطمئن شويد كه پزشك به كليه مدارك پزشكي و بيمه بيمار دسترسي دارد
. كسب آمادگي براي انجام تستهاي تشخيصي
هنگاميكه اولين قرار ملاقات با تيم تشخيصي برقرار گرديد، تيم مزبور براي رسيدن به تشخيص به اطلاعاتي نياز دارند. بهتر است با سوالاتي كه از شما پرسيده خواهد شد ويا احتمالأ سوالاتي كه متقابلأ شما خواهيد داشت آشنا شويد. بهتر است وقايعي كه رخ دادهاند ونيز تغييراتي كه درتوانائيها، شخصيت ورفتارهايي كه باعث گرديدهاند شما به وجود دمانس شك كنيد را يادداشت نماييد.
سوالاتي كه ممكن است از شما پرسيده شود
ـ چه علائمي توجه شما را جلب كرده است؟ · اشكال در انجام وظايف ساده. · فقدان حافظه نزديك كه مهارت شغلي را مختل نموده باشد؟ · ضعف قضاوت؟ · ساير موارد؟ـ اولين باري كه علائم بروز كردند كي بود؟ـ چگونه علائم به مرور زمان تغيير پيدا كردند؟ـ آيا بيمار دارويي مصرف ميكند؟ـ آيا كسان ديگري از اعضاء فاميل دچار آلزهايمر بودهاندٍ؟
سوالاتي كه ميتوانيد پيش از انجام آزمونهاي روانشناختي بپرسيد:
ـ چه آزمونهايي قرار است انجام شود؟ـ آيا هيچگدام از اين آزمونها باعث درد يا موجب بروز ناراحتي دربيمار خواهد شد؟ـ چه مدت انجام اين آزمونها به طول خواهد كشيد؟ـ نتايج اين آزمونها كي آماده ميشود.؟
در صورتي كه تشخيص “ آلزهايمر احتمالي” باشد، چه سوالاتي ميتوانيد بپرسيد
:ـ معني اين تشخيص چيست؟ـ چه علائمي را منبعد بايد منتظر باشيم؟ـ اين علائم چه تغييري درطول زمان خواهند كرد؟ـ بيمار به چه سطحي از خدمات در حال حاضر واز اين به بعد نياز خواهد داشت؟ـ دسترسي به چه نوع از درمان در حل حاضر امكان پذير است؟ـ ميزان اثر بخشي وخطر درمانهاي جاري چگونه است؟ـ چه تغييراتي را درمنزل براي ايمن سازي آن ميبايست ايجاد كنيم؟ـ چه نتايج و سرويسهاي حمايتي در جامعه ما براي اين بيماران وجود دارد؟ـ آيا امكان درمان دارويي وجود دارد؟بيماري آلزهايمر درحال حاضر قابل پيشگيري نيست، اما پيشرفتهاي جاري در طب وعلوم اعصاب نويد بخش است. تشخيص زودرس و دقيق راهكار مهمي در ارتقاء كيفيت زندگي بيماران آلزهايمري و خانواده آنها ميباشد.
