بيماري آلزهايمر چيست؟

آلزهايمر بيماري مغزي است كه به كاهش حافظه منجر مي شود. قواي ذهني (فكركردن، به ياد آوردن وتفكر منطقي) به حدي كاهش مي يابد كه درانجام كارهاي روزمره زندگي بيمار را با دشواري مواجه مي سازد.  سال 1907 هنگامي كه پزشك آلماني، آلويز آلزهايمر، اين بيماري را براي اولين بارتوضيح داد،  از اختلالات نادر محسوب مي گرديد. امروزه بيماري آلزهايمر شايعترين علت زوال عقل به شمار آمده و10% افراد بالاي 65 سال و 50% بالاي 85 سال را دچار مي سازد0 هم اكنون پيش بيني مي شود كه ---------------- ميليون در جهان دچار آلزهايمر باشند. آلزهايمر باعث مي شود كه فرد بتدريج وقايع اخير را فراموش كرده ودرانجام وظايف روزمره و ساده با دشواري مواجه گردد. سرعت پيشرفت اين بيماري از فردي به فرد ديگر متفاوت است و باعث تغيير رفتار و شخصيت، گيجي و اختلال در قضاوت بيمار مي گردد. از آنجائيكه بيمار قادر به يافتن كلمات مورد نظر و به پايان رسانيدن افكار خود و نيز پيگيري گفته هاي سايرين نمي باشد لذا برقراري ارتباط با ديگران دشوار شده و  درمراحل انتهايي، بيمار به طور كامل توانايي مراقبت از خود رااز دست مي دهد.

علت آلزهايمر چيست؟

دانشمندان هنوز پي به علت بيماري نبرده اند. سن و سابقه بيماري درخانواده از عوامل خطر براي  ابتلا به بيماري محسوب ميگردد. دانشمندان در پي يافتن ژنهاي مربوطه در كروموزم 19 ميباشند.. نوع نادري از بيماري كه فرد را در سن 30 الي 40 سالگي مبتلا مي سازد و غالبأ درخانواده نيز موارد مشابه ديده مي شود با كروموزومهاي 1و14و 21 ارتباط دارد. بسياري ازمحققين  اعتقاد دارند كه آلزهايمر بيماري پيچيده اي است كه عوامل متعددي در بروز آن دخالت دارند.

آيا بيماري آلزهايمر درخانواده ديده مي شود؟

قرائن روشني براي آن وجود ندارد. بندرت آلزهايمر در اعضائ مختلف يك خانواده كه توسط كالبد شكافي تاييد شده باشد، ديده ميشود. شايعترين مورد حالتي است كه در يكي از اعضائ خانواده  تشخيص احتمالي داده شود ( بدين معني كه پزشك به احتمال 80 تا 90 درصد بر وجود بيماري آلزهايمر اطمينان حاصل كند). در صورتي‌كه يكي از اعضاء درجه يك خانواده (برادر، خواهر، والدين) به آلزهايمر مبتلا باشند.، احتمال ابتلا اعضائ ديگر  به آلزهايمر كمي افزايش مي يابد. اين حالت را نوع ” فاميلي ” مي ناميم به اين معني كه عوامل ژنتيكي در پيدايش آن دخالت دارند و يا ممكن است اعضائ  خانواده به عاملي مشترك درمحيط تماس داشته باشند كه علت بيماري شناخته شود

آيا بالغين جوان به آلزهايمر مبتلا مي‌شوند؟

بله. بيماري ميتواند در افراد 30، 40 و 50 سالگي نيز بروز كند اما غالبأ بيماران مبتلا به آلزهايمر بيش از 65 سال سن دارند. به اين نوع ‹‹زودرس›› گفته مي شود كه 10% درصد بيماران آلزهايمر را تشكيل مي دهد.اگر بالغ جواني به آلزهايمر دچار شود در موضوعاتي مانند مراقيت، برنامه ريزي مالي، كار، خانواده، فرزندان و غيره كاملأبا سالمندان مبتلا به آلزهايمر متفاوت خواهد بود.

آيا كاهش حافظه بخش طبيعي از كهولت سن نيست؟

بله و خير. همه در لحظه‌اي به ا نواع فراموشي ها دچار ميشوند مثلا:  ماشين را كجا پارك كرده‌اند ويا نام همراهان چه  بوده است، و بسياري از افراد سالم كمتر قادر هستند اطلاعات بخصوصي را هنگامي كه مسن تر هستند به ياد آورند.علائم بيماري آلزهايمر شديد تراز يك فراموشي ساده است. اين بيماري توانايي برقراري ارتباط،  يادگيري، فكر كردن، توانايي تفكر منطقي ونيز بركارو زندگي اجتماعي بيمار اثر نامطلوب دارد. جدول زير نمونه‌هايي از تفاوت فراموشي طبيعي مربوط به سن با فراموشي ناشي از آلزهايمر را نشان مي‌دهد.

چه بيماري‌هايديگري مانند آلزهايمر اثر مي گذارند؟

بسياري از بيماري‌ها مي‌توانند باعث زوال عقل شوند.  افسردگي، تداخل اثر دارو‌ها، مشكلات مربوط به تيروئيد وموارد ديگر ، اگر به موقع تشخيص داده شوند ممكن است برگشت پذير باشند. براي تأمين مراقبت درست بسيار حائز اهميت است كه علت درست بيماري شناخته شود. بيماري آلزهايمر همانطور كه در شماي زير ملاحظه مي‌كنيد علت اصلي بيماري  زوال عقل مي‌باشد.

تفاوت‌ اختلال حافظه ميانآلزهايمر وكهنسالي طبيعي چيست ؟

توجه : تنها متخصصين مراقتب‌هاي بهداشتي تعيين مي‌كنند كه آيا اختلال حافظه به بيماري آلزهايمر مربوط است يا خير[1].برخي از بيماري ها ديگر كه باعث بروز زوال عقل مي شوند عبارت است از:    · سندروم  كراتز فلد ـ جاكوب (C J D  ) ـ  بيماري نادرو كشنده اي است  كه به علت  عفونت مغز  بوجود ميايد. علائم بيماري شامل كاهش حافظه، اختلال رفتاري و اختلال تعادل است. اين بيماري به سرعت پيشرفت مي‌كند ودرطي يك سال باعث فوت بيمار مي‌گردد. در حال حاضر درماني براي اين بيماري وجود ندارد.    · زوال عقل ناشي از سكته‌هاي متعدد مغزي ( MID ) ـ به نام زوال عقل عروقي نيز شناخته مي‌شود، ناشي از بروز سكته‌هاي متعدد مغزي است. علائم شامل اختلال جهت يابي، گيجي و تغييرات رفتاري است. اين بيماري برگشت پذير ودرمان پذير نبوده اما درمان زمينه‌هاي بيمار ( براي مثال فشار خون بالا ) ممكن است باعث توقف پيشرفت بيماري گردد.    ·  بيماري هيدروسفال با فشار طبيعي ( NPH ) ـ بيماري نادري است كه دراثر انسداد جريان مايع مغزي نخاعي ايجاد مي‌شود. علائم شامل اشكال در راه رفتن، نقص حافظه وبي اختياري ادرار مي‌باشد. اين بيماري ممكن است با سابقه ابتلا به مننژيت ( التهاب پرده‌هاي مغز ) ، انسفاليت ( التهاب مغز ) يا ضربه مغزي همراه بوده وغالبأ توسط جراحي قابل اصلاح است.    ·  بيماري پيك ـ بيماري نادر مغزي است كه شبيه به بيماري آلزهايمر بوده وبا تغيير شخصيت، اختلال جهت يابي و  نقص جافظه همراه است. مانند بيماري آلزهايمر تشخيص آن دشوار است و تنها به روش كالبد شكافي تشخيص قطعي آن ميسر مي‌شود.    · بيماري پاركينسون ـ اين بيماري كنترل عضلاني را مختل مي‌كند و به لرزش دستها، سفتي عضلات و اختلال تكلم منجر مي‌شود. در مراحل پيشرفته بيماري،  زوال عقل از جمله آلزهايمر نيز اضافه مي‌شود داروهاي مربوط به پاركينسون مي‌تواند باعث بهبودي سفتي و كنترل عضلاني  گردد اما اثري بر تخريب وضعيت رواني ندارد.    ·  بيماري لوي  - بادي ـ بيماري است كه در سالهاي اخير شناخته شده و  مخلوطي از علائم آلزهايمر و پاركينسون را دارد. معمولأ دمانس و علائم زوال عقل در ابتدا آغاز شده و درپي آن با اختلال حركتي پاركينسوني همراه مي گردد. در حال حاضر هيچ درماني براي آن وجود ندارد.    · بيماري هانتينگتون ـ بيماري ارثي است كه با اختلال حركتي اندام ها و عضلات صورت، كاهش قدرت تفكر و تغيير شخصيت همراه است. برخلاف آلزهايمر،  هانتينگتون قابل تشخيص بوده وعلائم حركتي ورواني آن با دارو  قابل كنترل است. ماهيت پيشرونده بودن بيماري قابل توقف است.    · افسردگي ـ بيماري رواني است كه با علائم غمگيني، بي فعاليتي، اشكال درتفكر وتمركز، احساس نا اميدي ودربرخي از بيماران تمايلات خود كشي همراه است. وبسياري از بيماران افسرده شديد با نقص درحافظه همراه مي باشند. افسردگي با درمان  برگشت پذير است.

چگونه مي‌توان بيماريآلزهايمر را تشخيص داد ؟

هيچ آزمايش تشخيصي واحدي وجود ندارد. بيماري آلزهايمر با رد ساير اختلالاتي كه باعث زوال عقل مي‌گردند، تشخيص داده ميٍ‌شود اين فرايند چه توسط پزشك خانواده و يا پزشك متخصص هدايت گردد  مراحل زيررا شامل  ميشود:       × كسب شرح حال كامل پزشكي از بيمار وساير اعضاي خانواده براي يافتن علائم آلزهايمر.       × ارزيابي وضعيت رواني بيمار.       × معاينه فيزيكي بيمار.       ×معاينه سيستم اعصاب مركزي بيمار.       ×انجام مجموعه‌اي از تست‌هاي آزمايشگاهي.       ×انجام تست‌هاي روانشناختي وساير موارد.بيماري آلزهايمر با انجام مراحل فوق با دقتي در حدود 80 تا 90 درصد تشخيص داده ميشود.تنها راه قطعي براي تعيين آلزهايمر كالبد شكافي است.

چه درماني در دسترس قرار دارد؟

درحال حاضر هيچ درماني كه بتواند پيشرفت بيماري را متوقف سازد ويا به درمان قطعي بيماري منجر شود وجودندارد. درحال حاضر داروهاي تاكرين، داناپزيل، ريواستيگمين، گالانتامين كه مي‌تواند به تعديل علائم بيماري منجر گردد وجود دارند.بعلاوه بسياري داروهاي جديد ديگر تحت مطالعه قرار دارند كه اميد مي‌رود درآهسته كردن سير پيشرفت بيماري و درمان نقص حافظه موثر واقع گردند. براي كسب اطلاعات بيشتر بهتر ست با مراكز بهداشتي و انجمن آلزهايمر تماس گرفته شود. داروهايي نيز براي كنترل علائم رواني كه ممكن است همراه با اختلال حافظه وجود داشته باشند مانند افسرگي، بي‌خوابي وبي‌قراري دردسترس قراردارند.

چه كار ديگري مي‌شود انجام داد؟

بدانيد كه انجمن آلزهايمر چگونه مي‌تواند كمك كننده باشد. هرچند درحال حاضر دركشود ما چنين انجمني وجودندارد اما در بسياري از كشور‌ها اين انجمن باتهيه و تدوين برنامه‌ها وخدماتي به كمك بيماران و مراقبين آنها مي‌شتابد. اين برنامه‌ها شامل تشكيل گروههاي حمايتي، خط تلفن كمك، جلسات آموزشي، انتشار انواع جزوات آموزشي درموضوعات ورويكرد‌هاي مراقبتي و تحقيقات جاري مي‌باشد. انجمن‌ آلزهايمر، سازمان غير دولتي بهداشتي كه براي تسلط و چيره شدن بربيماري آلزهايمر فعاليت‌هاي خود را وقف تحقيق، آموزش وحمايت از بيماران، خانواده‌ها ومراقبين آنها نموده‌اند. اميد است با تاسيس هرچه زودتر انجمن آلزهايمر در ايران، ما نيز بتوانيم چنين خدماتي را به هموطنان ارائه كنيم.

[1] اقتباس از كتاب “مراقبت از بيماران آلزهايمري : براي كاركنان خانه‌هاي سالمندان”. توسط Lisa P. Gwyther , A.C.S.W